Модули 1: Мундариҷави
Модули 2: Тадқиқи майдони мушкилотдор
Модули 3: Генерацияи ғояҳо ва ҳалҳо
Модули 4: Воридкуни ва адвокацияи лоиҳаҳои инновациони

Тадқиқоти шуморави

Руз бахайр. Ман – Юлия Дмитриева, роҳбар ва соҳибмулки агентии маркетингии «Джей Ди эксперт» ҳастам ва ба туфайли он ки шумо дар ин  вебинар қарор доред, тим бошад онро дастгири мекунад– ки маро даъват кунанд.

Экспертизаи ман – ин пеш аз ҳама,  суолҳои тиҷори, маркетинг, бозор, фуруш, пешбари  мебошад. Дар ин ҷой чунин лаҳзаи муҳим аст: бизнес – он на ҳамеша пул аст. Бизнес,  пеш аз ҳама, танҳо занҷираи амалҳои зебо, самараноки созшуда мебошад. Ва шумораи зиёди инструментҳое, ки дар бозор аз ҷониби бизнес ва ташкилотҳои тиҷори истифода мешаванд, ин маҳз онест ки барои кори худ бояд гирифт. Ва инчунин дарки он ки чи тавр дар ҳар кадом ташкилот истифода шавад, азбаски ҳамаи ин инструментҳо аллакай борҳо санҷида шудаанд, ва онҳо сатҳи баландтари самаранокиро нишон медиҳад.

Дар блоки пешина  Жанна ба шумо дар бораи қисмати чунин экспертизаҳо нақл кардааст, масалан, ҷамъкунии маълумот дар намуди марҳилаҳои тадқиқотти сифати,  тадқиқотҳои гуногуни мушкилот, тадқиқоти ҳолат, тадқиқи бенефициар, тадқиқи масъала. Аз руи моҳият, омузиши лоиҳаи шумо. Ман ба маълумоти вайро бо усулҳои пурсишҳои шуморави илова кардан мехоҳам. Онҳо ба шумо барои чи лозиманд?

Вақте дар шумо ҳар кадом идея, мушкилот пайдо мешавад, хеле муҳим аст он аз санҷиш гузарад, алалхусус имруз, вақте вазъи одамон ба таври принципиали дигар шудааст. Яъне чи тавре мо қарор қабул кардем дар лаҳзаҳои гуногун пеш аз дируз, бо он мутобиқат надорад ки чи тавр мо имруз қарор қабул мекунем, ва чи тавр мо онро баъди пагоҳ қабул мекунем. Аз ин сабаб ҳам ҳар кадом идеяе, ки дар ин ҷо ва ҳозир коркард мешавад, бояд аз санҷиш гузарад. Ва санҷиш гузаронидани идея содда аст. Ман таҷрибаи бузург дорам, омода ҳастам бо шумо онро ҳамроҳ истифода кунем. Бо  аз ҳамаи чизҳои элементари.

Ду технологияҳои соддатарине, ки мумкин аст дар сатҳи шахси воқеи истифода шавад, ҳатто на ташкилот, балки ҳамчун шахсият. Агар қарор кардед чизеро, танҳо инро дар амал ҷори кунед. Ин, бешубҳа, пурсишҳо.

Пурсишҳо бо ду усулҳо:

Якум — ин усули тудаи барф, вақте мо бо пурсиш кардани атрофиёни наздик аз инсон ба инсонро мегузаронем. Аз руи моҳият, дар мо метавонед чунин анкета вуҷуд надошта бошад, мо тамоми номгуи суолҳоро дорем, ки барои мо шавқовар аст, ки мо онро мефаҳмем. Масъалаҳое ки мо дар он шубҳа дорем, ва мо ба интихоби одамон шуруъ мекунем, ки онҳо дар фокуси мазкур шавқоваранд. Ин метавонад зан, мард, одамони қабатҳои муайяни иҷтимои ва ё доираҳои муақяни иҷтимои бошанд.

Мо ин одамонро меёбем, яке аз онҳо, дуввум, панҷум, даҳуми онҳоро мепурсем. Дар шумораи понздаҳум, бистум, чилум шумо аниқ мебинед он лаҳзаеро ки фарзияи шумо дуруст аст ва дар кадом ҳолат нодуруст.

Яке аз мисолҳои чунин тадқиқот: мумкин шумо дар хотир доред, ки вақте шаҳрҳоро ба низоми электронии пардохти нақлиёти шаҳри гузарониданд. Ва дар ин лаҳза ҳарби хеле ҷидди дар сатҳи ҳокимият ва шахси охирин ба миён омада буд. Чунки пардохт ба воситаи карточкаҳо, терминалҳо, вариантҳои телефонии онлайн устувор карда шуда буд, ва маълумот дар ин бора истисноан ба воситаи онлайн  тавассути гуруҳҳо дар Фейсбук, Инстаграм ва ғ. мерафт.

Сомонаи хуб буд, аммо ба таври онлайн хеле баланд ғавғо дошт. Ба шумо маъқул нашуда буд. Дар он ҷой мавҷи негатив то он дараҷае расида буд, ки дар сатҳи давлат ҳатто масъалаи умуман даст кашидан аз чунин шакл дида баромада мешуд, ба баргашт ба пардохти нақдии оддӣ. Яъне, хариди он билетҳо, баргашти одамоне ки билетҳоро тафтиш мекунанд, ва ғайраҳо.

Илова бар он мо аз тарафи дигар ворид шудем. Мо бевосита ба автобусҳо, троллейбусҳо, трамвайҳо вобаста аз шаҳр рафтем ва ҳамин суолҳро дар он ҷой додем. Яъне мо ба пурсиши одамоне сар кардем, ки бевоситаи ба таври мунтазам аз нақлиёти шаҳри истифода мебаранд.

Ва мо чизҳои шавқоварро ошкор кардем:

Ававлан, ин одамон қариб ҳеҷ гоҳ аз шабакаҳои иҷтимои истифода намебаранд. Дуввум, онҳо ҳеҷ гоҳ аниқ ба шабакаҳои ташкилотҳои ҳукумати намедароянд. Севвум, дар онҳо ҳамеша низоми фаҳмои пардохт дар намуди абонементҳо буданд, ва онҳо хеле ососн ба низоми пардохти нав соз шуданд.

Ва танҳо дар шакли комуникатсия ноқулаи буд, фаҳмо буд, чи тавр ин карточкаро пур кардан, чи тавр ба он ҷой партофтани баланс ва тамом. Яъне, мо тағийоротро ба воситаи ин пурсиши хурдакак ба даст овардем. Дар он ки мушкилот вуҷуд надошт. Он дар сатҳи онлайн-ҷомеаҳо дам карда шуда буданд аз ҳисоби он ки одамон хеле кам аз нақлиёти шаҳри истифода мекарданд, мавқеи нодурусти қабули ин тағийроте ки ба миён меомад, медоданд.

Аз тарафи дигар, қисмати дуввум ба даст оварда шуда буд. Яъне мавҷи иттилооти дар канали нодуруст пешниҳод карда шуда буд. Онро мумкин буд бевоситаи дар автобусҳо ҷойгир намоянд. Ва ҳал кардани ин масъала дар сатҳи одамон – модаркалонҳо, бобоҳо, шаҳварндони оддӣ, сатҳи соддаи аҳолӣ, ки аз нақлиёти шаҳри истифода мекарданд. Ва чунин ҳаҷми калони вақтро дар технологияи иноватсиони сарф накардан. Барои он ки дар ин ҳолат онҳо нодурут буданд.

Ва ҳарфан, пурсиш, бо диапазони панҷ, ҳафт, ҳашт руз, ин масъаларо пурра ҳал карданд. Фаҳмо гардид ки чи кор кардан лозим, кадом захираҳоро пайваст бояд кард ва бо кадом тарф аз ин масъала дур рафт.

Мисоли дуввум – ин онлайн анкетакунони. Усули олиҷаноб, ки аз руи моҳият, ба ҳар яке аз мо мутеъ аст. Ман аз ҳама варианти соддаи, дастрас ва комилан ройгонро пешниҳод мекунам. Ин Google шаклҳо мебошанд.

Google шакл – ин имконияти барномасозии анкета, гирифтани истинод, таҳлили ҷамъбасти дар намуди графикаҳои зебо,  диаграммаҳое, ки ба таври автоматики бо имконияти дарҳол ворид кардан ба Эксель ҳисоб карда мешаванд. Ҳамааш омода, ҳамааш зебо аст. Ба ҷои шумо оиди ҳама чиз Google шакл фикр кардааст.

Ҳамин тавр, мо дар шакли онлайн чи кор мекунем? Барои чи он ба шумо лозим аст?

Вақте дархости шумо камтар васеътар аст, назар ба суоли танг, ки шумо метавонед бо усули тудаи барф ҳал намоед, пурсиш шаванд даҳ, бист, чил шахс, вақте ба шумо лозим аст маълумот гирифта шавад. Иловатан, маълумотҳои устувори ҳадди ақал аз сад то дусад. Чи тавре таҷриба нишон медиҳад мо ба воситаи аккаунтҳои худ, ҳазор ва ҳатто ду ҳазор анкетаҳо, мусоҳибаҳо ҷамъ менамоем. Шумо ин онлайн анкетаро барномасози мекунед.

Кадом марҳилаҳо дар ин кор мавҷуданд? Якум, зарур аст дар дохили гуруҳи фарзияи лоиҳавии худ барраси намоем –  мо чиро мехоҳем фаҳмем? Мо мехоҳем сатҳ, асабоният, сатҳи бовари, сатҳи тағийроти ба амалоянда, омодаги ба ягон тағийрот баҳо диҳем, яъне аввал – ин фарзия аст.

Дуввум, оиди чи мо мепурсем? Чи тавр ин фарзияҳоро ба номгуи фаҳмои суолҳо табдил диҳем? Хеле муҳим аст. Одамон ба ҷавоб додан ба суолҳои кушода ҷавоб доданро дуст намедоранд, вақте вариантҳои ҷавоб нест. Аз ин сабаб ҳам, илтимос, фикр кунед ҳар чи бештар суолҳо маҳз бо имконияти ҳамин тавр шумораи лозимаи ҷавобҳо қайд карда шавад ва ин базаи маълумот ҷамъ карда шавад. Ин лаҳзаи муҳим аст ва он хуб кор мекунад.

Севвум.  Баъди он ки шумо суолҳоро фикр карда баромадед, ба шумо зарур аст танҳо ин анкетаро ба шакли Word ворид намоед.

Санҷиш кардани он дар гуруҳи худ – се, чор, панҷ чунин суолҳои тести ба шумо аниқ нишон медиҳанд, ки то чи қадар он хуб аст, то чи андоза кофи аст, чи дар он изофаги аст.

Тавсияи хурдакак: анкета хеле хуб кор мекунад то даҳ суол,  беҳтараш панҷ ва ё шаш суоли калон.  Илова бар он дар даҳа шумо метавонед блоки на он қадаи калони иҷтимои –демографи илова намоед.

Писарча-духтарча, синну сол, ихтисос,  сатҳи даромад. Дар ин ҷой кайд мекунем, ки вақте мо сатҳи даромад мегуем, мо маблағро номбар намекунем. Одамон инро нишон доданро дуст намедоранд, ва чи тавре таҷриба нишон медиҳад, онҳо ҳамеша ҳисоб мекунанд. Мо нишон медиҳем маҳр тартибро – ман зиндаги мекунам: пулҳои ман танҳо барои хурок мерасад. Ва ё пулҳои ман барои хурока ҷамъ ба кадоме аз хароҷоти на он кадар калон. Ман метавонам озодона техникаи маъиши харам, ман метавонам озодона автомобили истифодашуда харам, ман ба чизе муштоҷ нестам.

Яъне, панҷ чунин  пунктҳои асоси. Баробари сатҳи даромад, мо боз ягон параметри лозимаро илова мекунем. Масалан, ман ҳозир таҳсил мегирам, ман фарзандон дорам, ман дар шаҳр / берун аз шаҳр истиқомат мекунам. Яъне параметре, ки чи тавре шумо ҳисоб мекунед, дар бораи аудиторияи шумо хеле хуб нишон медиҳад ва нақл мекунад, дар бораи бенефициарҳо, ки бояд ақидаи онҳоро бояд ҷамъ кард.

Ҳвамин тариқ,  шумо фарзияро тартиб додед. Шумо ин фарзияро ба суолҳо мубаддал додед. Шумо анкетаро дар шакли Word санҷиш кардед танҳо дар варианти хатти дар якчанд шиносони шумо, баъди он шумо онро ба онлайн маҳсули шакли Google мубаддал медиҳед. Ин мураккаб нест. Тамом, дар шумо истинод ҳаст, ва комилан озода онро ба паҳкуни сар мекунед. Ва дар ин ҷой боз мо ба усули пешина бармегардем –усули тудаи барф.

Бо чи он муҳим аст? Бо он ки шумо ба паҳн кардани ин истинодро пеш аз ҳама, дар доираи шиносонатон паҳн мекунед. Яъне шумо матни на он қадар калони воридори  менависед – ин истинод оиди чизе, ин пурсиш барои чизе, он ба ман бо кадом сабабе лозим аст, онро пур карда пас ирсол кунед.

Ва оҳиста онро ба ирсолкуни сар кунед, мумукин  ба Вотцапп гуруҳҳо, мумкин, дар Телеграм. Якмаъно хуб кор мекунад истино ба воситаи гуруҳҳои гуногуни Фейсбук.

Ҳамин,  шумо ин тудаи мураккабро аз одам ба одам ба кор медароред, аз дуст ба дуст  ва маълумотҳои ҷамъшударо дида мебатроед. Ин хеле хуб кор мекунад.

Дар ин ҷо мехоҳам унсури хурди техники илова намоям. Гугл шаклҳо хубанд, ки дар ҳар кадом лаҳза метавонед ягон суолро маҳкам кунед ва ягон суоли нав кушоед. Яъне агар бинед ки аввалин сад одам аллакай аниқ фарзияи шуморо тасдиқ намоянд, магар минбаъд санҷиш гузаронидан маъни дорад? Ва ё шумо мебинед, ки аёнан фарзияи шумо хато буд, ва шумо сабаби ин хатогиро мефаҳмед, ва комилан озодона метавонед ин суолро нав кунед, баробари дигар кардани ин суол, бо роҳи дигар кардан ва ё илова кардани суоли нав.

Ана чунин қайишии беҳамто аст маҳз дар пурсиҳои онлайн , он дастрас аст. Бо вуҷуди он ки ин усул дар ҳақиқат аз бозори тиҷори омадааст, он инчунин ба таври фаъолона аз ҷониби сотсиологҳо истифода карда мешаванд. Ва он аниқ метавонад истифода шавад ва дар ҳар кадом ташкилоти ғайритиҷори истифода шавад.

Бармегардем ба кейс, ки оиди он Жанна нақл карда буд, ин сатҳи бовари ба сохторҳои тибби, тиб, ҳамчунон, дар Қазоқистон. Мо фаъолона ин усулҳро истифода бурдем. Имруз бошад дар он ҷо зиёда аз 3000  мусоҳибаҳо мебошанд. Хусусан ба таври ҷудогона анкетаро ба забони руси сар додем,  ба  таври ҷудогона аз забони қазоқи. Мо осон ин маълумотҳоро дида мебароем, ба ҷамъ кардани онҳо минбаъд давом медиҳем.

Боз як плюси муҳим аст. Агар шумо чунин пурсишро ба кор андозед ба таври дароз, чи тавр дар ҳолати мо бо ҷиҳати тибби,  онгоҳ дар ҳар як анкета сана ва вақти пуркуни пайдо мешавад. Яъне шумо ҳамеша метавонед  дар Эксель  танҳо марҳилаи ба шумо зарурро бурида гиред ва танҳо онро тамошо кунед баробари он муқоиса кунед, масалан ҳолат дар аввал ва дар охири сол. Шумо метавонед динамикаро бинед. Ин усули олиҷаноб аст. Он тиҷори аст, он истифодашаванда ва он ба таври максимали самаранок аст. Тавсия медиҳам корбаст намоед.  

Ҳамин тариқ мо нуқтаи комили маълумотҳо аз руи экспертизаи ҷамъияти  ҷамъ менамоем. Бешак, гуфтан лозим нест, ки он садфоиза релеванти  аст, азбаски онлайн пурсиш имконияти ирсолҳои тасодуфи, ба он ҷо афтодани одамони тасодуфиро пешбини мекунад. Ва дар сатҳи донишҳои касби, ту албатта, аллакай чунин суолҳоро мегузори, ки ҳамдигарро аз ҳам истисно мекунад, то ки ин анкетаҳо истисно карда шаванд. Аммо ҳатто бе ин нозукиҳо, хеле хуб натиҷаии чунин пурсишҳо дида мешавад, ва онҳоро мумкин аст дар шакли экспертизаи ҷамъияти дар ҷомеаҳои калон истифода бурд.

Масалан, дар яке аз шаҳрҳои Қазоқистон,  баробари гузаронидани чунин пурсиш, мо натиҷаи ғайричашдоштро дидем,  вақте то 25% аҳоли омода ҳастанд аз кишвар муҳоҷират кунанд. Ин ғайричашмдошт буд.

Гарчанде, аз назди нигоҳ кунем агар, аллакай бо қабул кардани ин далел, бо қабул кардани ин маълумот, фаҳмо гардид, ки бале шумораи калони чунин аломатҳои бавосита оиди он хеле пеш сухан мегуяд. Аммо то ҷамъкунии ин маълумотҳои шуморави, онҳо чунин аён буданд.  Онҳо харобшуда буданд.

Ва ё дар ҳолати дигар, вақте мо пурсиши калон гузаронидем, пурсиши ҳаммонанд ба экспертизаи ҷамъияти. Дар он ҷой ҳолати шавқоваре баромад, фаҳмо гардид, пойтахт дигар барои бизнес омода нашудас, балки барои рушди тарафи бачагона омода шудааст. Ин ҳамон блоке аст,  ки хеле ба мо намерасад. Хеле вақти дароз чунин ҳисобида мешуд, ки пойтахти мо – ин чунин ҳолати одамони, хунуки, прагматики, ки ба ин ҷой барои пулкоркуни меоянд. Ва ин лаҳза аз даст дода шуда буд, ки бо ин одамони прагматики оилаи онҳо меоянд. Ки дар ин ҷой одамон таваллуд мешаван. Аз чи саба бошад, ин аён набуд. Маҳз ана чунин пурсиш дар шакли экспертизаи ҷамъияти нишон додки пули калони суолҳои бачагона дар сатҳи майдончаҳо, ҳудуд ва ғайраҳо, ба нақшаи дуввум гузаштааст.

Чизҳои ҳаммонандро мумкин аст баровард, масалан, баробари муқоиса кардани мардон ва занон, баробари муқоиса кардани ҳолат дар ҷануб ва дар шимколи кишвар. Мумкин аст хеле осон дида шавад усулҳои гуногуни ментали ва сабабҳо фаҳмида шаванд. Ин хеле осон аст. Тавсиф медиҳам, истифода баред.